Fablab op het VMBO

Het Regionaal Techno Centrum Amsterdam (RTCA) was op zoek naar een middel om de interesse van VMBO leerlingen in techniek/ICT onderwijs te vergroten. Na een succesvolle samenwerking in het schooljaar 2007/2008 hebben ze Fablab Amsterdam gevraagd een programma op te zetten met praktische workshops.

Keuze voor Fablab
Van september 2007 tot februari 2008 hebben diverse groepen leerlingen Fablab Amsterdam bezocht en hun ideeën omgezet naar prototypes. Verschillende formats zijn  daarbij uitgetest. Het meest succesvolle format bleek de Ontwerpworkshop, die werd gegeven aan leerlingen van TeC-West. Zij gebruikten naast de machines van Fablab ook software en sensoren (physical computing). Leerlingen en docenten waren zeer enthousiast over dit concept. Er waren zelfs leerlingen die hun studierichting door de workshop veranderden naar een ICT-gerelateerde route.

Het RTCA heeft Waag Society op basis hiervan verzocht een voorstel in te dienen voor het opzetten en verzorgen van een Fablab programma, gericht op het VMBO, waarin jongeren kennismaken met ontwerpproces en de realisatie van technische en technologische prototypes.

Wat is Fablab?
Een Fablab is een openbaar toegankelijke ruimte met een aantal gestandaardiseerde, digitaal aangestuurde machines. Doordat de machines en de software gestandaardiseerd zijn kan kennis over design, hardware en techniek gemakkelijk gedeeld worden.

Dit delen van kennis gebeurt middels een online platform; een site waar alle gegevens opgeslagen worden. Deze site is toegankelijk voor iedereen.
Daarnaast wordt er een video conference systeem ingezet door de Fablabs, dat gebruikt wordt om overleg met elkaar te hebben over technische en organisatorische zaken. Waag Society heeft een Fablab site opgezet voor Nederland. Op internationaal niveau wordt er momenteel gewerkt aan een grote gezamenlijke database en een systeem waarmee alle labs zelf een customized site kunnen opzetten dat hierop aangesloten is.

Kijk op deze pagina voor meer informatie over Fablab.

Het project
Doel
Hoofddoel van het project, zoals gesteld door het RTCA, is versterking van de interesse van VMBO leerlingen voor beta-vakken/ techniek in brede zin, dus inclusief ICT en nieuwe media. Het RTCA is er van overtuigd dat de Fablab ontwerpworkshops hieraan kunnen bijdragen. Fablab op het VMBO is een vakoverstijgend project: techniek wordt ingezet als middel om creatieve ideeën om te zetten in producten of diensten. De opdrachten sluiten duidelijk aan bij alle vakken.

Fablab op Nova College Amsterdam
Het RTCA heeft in eerste instantie zijn voorkeur uitgesproken voor een ‘mobiele’ Fablab opstelling die geboekt en geplaatst kan worden op geïnteresseerde scholen. Dit mobiele lab zou ingehuurd kunnen worden door de betreffende scholen.
Van dit plan is afgestapt doordat de kosten van een mobiel Fablab erg hoog zijn in relatie tot de verwachtte output.

In plaats van een mobiel lab is besloten om een Fablab te plaatsen op het Nova College Amsterdam. Dit Fablab is bedoeld voor de leerlingen van het Nova College Amsterdam en voor alle leerlingen van VMBO scholen in de regio. In tweede instantie kan het Fablab ook door leerlingen van andere schooltypen (basisscholen, HAVO. MBO, etc.) en externe partijen zoals het MKB gebruikt worden.

Pilot
In september 2009 wordt het Fablab lokaal op het Nova College ingericht en gaan docenten en leerlingen de ontwikkelde lesformats testen.

Daarnaast komen er twee bijeenkomsten voor geïnteresseerde docenten Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs (alle niveau’s) en docenten van het ROC. Doel van de bijeenkomsten is de stand van zaken te laten zien, te inspireren en samen te bedenken hoe techniekonderwijs op een andere manier en vakoverstijgende manier in te steken.
Wilt u op de hoogte blijven van de bijeenkomsten? Stuur een mail naar wietske@waag.org.

Het team
Tijdens het pilot traject werken docenten van het Nova College Amsterdam in gezamenlijkheid met externe onderwijs en media experts van Creative Learning Lab, Mediagilde en het RTCA aan de ontwikkeling van een visie op en implementatie van Fablab in het VMBO onderwijs.

Tot nu toe
Afgelopen jaar is er achter de schermen hard gewerkt om Fablab op het VMBO op te tuigen. Er is lesmateriaal ontwikkeld, de apparatuur voor de inrichting van het lab is uitgezocht, er is een visiedocument ontwikkeld en er zijn drie Fablab designworkshops voor docenten en betrokkenen bij het VMBO georganiseerd.

Leereffecten
Fablab is naast een ruimte vol machines vooral een filosofie gericht op leren en de toegankelijkheid van kennis.

Hieronder de kenmerkende aspecten die leerlingen aanspreken in de Fablab workshops en de leereffecten die daaruit voortvloeien.

Het einddoel staat centraal en moet voor leerlingen relevant / aansprekend genoeg zijn om zich voor in te zetten. Tijdens de weg naar het behalen van dit einddoel wordt (o.a. technische) kennis vergaard om obstakels uit de weg te kunnen ruimen.
o    Intrinsieke motivatie wordt aangesproken, wel gesteld dat het eindresultaat aansprekend en voldoende relevant is voor de leerlingen. Gedurende het proces worden technische vaardigheden aangeleerd en aangescherpt;
o    Leerlingen bepalen zelf (in samenspraak met de docent) hun leertraject.
Zij bepalen wanneer zij aanvullende technische kennis nodig hebben en zoeken uit waar ze die kennis kunnen halen.

Vrijheid binnen een strak gepland format.
o    Leerlingen hebben vrijheid in de keuze betreffende het eindresultaat en de weg naar de nodige kennis om dit te bereiken;
o    Er is duidelijkheid door het strak geplande format, dat opgedeeld is in fases waarbinnen (deel)resultaten moeten worden opgeleverd;
o    Er is duidelijkheid en structuur door de middelen die ingezet worden tbv de brainstorm, het gebruikersonderzoek, etc. en door de duidelijk geformuleerde deelopdrachten (stapsgewijs geregisseerd denkproces).

Autoriteit en verantwoordelijkheid ligt bij de groep.
o    Leerlingen worden serieus genomen. Alle soorten expertise wordt gewaardeerd en aangesproken en krijgen een rol binnen het proces (ervaring, vakkennis, visuele vaardigheden, organisatorische vaardigheden etc.);
o    Leerlingen zoeken (binnen een strak geplande context) zelf uit hoe ze tot de kennis komen om het eindproduct (dat zij zelf bedacht hebben) te realiseren;
o    Gezamenlijke verantwoordelijkheid; het gehele team presenteert na iedere fase (bedenken, gebruikersonderzoek, ontwerpen, uitvoeren) wat de eindresultaten en bevindingen zijn. De klasgenoten beoordelen en adviseren (de docent is de regisseur/ moderator).

Techniek is een middel voor het omzetten van creatieve ideeën tot (voor leerlingen) waardevolle producten. Het geen doel op zich.
o    Leerlingen nemen (technische) kennis tot zich op het moment dat zij er aan toe zijn;
o    Leerlingen leren creatief en oplossingsgericht te denken;
o    Kennis ontstaat spelenderwijs.

Ideeën worden direct tijdens het ontwerpproces omgezet in tastbare prototypes.
o    De leerling (ontwerper) ervaart hierdoor direct wat de invloeden van materiaal en techniek zijn op de ontwerpen. Binnen het ontwerpproces wordt er ruimte genomen om hierop te anticiperen. Zo ontstaan er vindingen die je op de tekentafel nooit zou ontdekken en blijft het gehele proces spannend en verrassend.
o    Leerlingen worden gestimuleerd om te experimenteren met materiaal en techniek en grenzen op te zoeken van mogelijkheden. “Fouten” leveren waardevolle onverwachte resultaten, mits er ruimte is om deze te evalueren.

Ideeën worden samen met eventuele eindgebruikers en met groepsgenoten ontwikkeld een aangescherpt tijdens (tussentijdse) presentaties.
o    De spanningsboog is kort. Leerlingen werken in korte tijd na iedere fase toe naar presentaties (piekmomenten/confrontaties), waardoor de dynamiek spannend blijft;
o    Groepsgenoten en eindgebruikers beoordelen de voortgang en geven advies gericht op techniek, design en de aansluiting bij de oorspronkelijke ideeën en/of de wensen van de eindgebruiker en de opdrachtgever. Hierdoor wordt de gehele groep betrokken bij het proces;
o    Presentatievaardigheden worden getraind;
o    Leerlingen worden uitgedaagd om (opbouwend) een kritisch oordeel te vormen en te incasseren;
o    Leerlingen leren hun ideeën scherp te formuleren;
o    Leerlingen leren zich verplaatsen in eindgebruikers.

Op de hoogte blijven?
Stuur een mail naar wietske@waag.org en blijf op de hoogte van actuele ontwikkelingen en de docentenbijeenkomsten.